كوردی
ڕانانى ئایندەیى ژمارە (١١) ى ئازارى٢٠٢٦
عێراق لهجهنگی نێوان (ئەمریکا – ئیسرائیل) و (ئێران)دا
– ڕانانی ئایندەیی ژمارە (١١)
– توێژەران: د.یوسف گۆران، د.ئومێد رفیق فتاح، د.عابد خالد رسول، د.هەردى مهدى میکە، د.فاروق عبدول مەولود.
– سەنتەرى لێکۆڵینەوەى ئایندەیی – سلێمانى – هەرێمى کوردستان.
– ئازاری٢٠٢٦.
ڕانانى ئایندەیى ژمارە (١١) ى ئازارى٢٠٢٦ – کوردی
پێرستى تهوهرهكان:
تهوهری یهكهم : دۆخی عێراق لەسهروبهندی جەنگدا؛ پێشهات و لێكهوتهكان.
تهوهری دووهم: ئیسرائیل و عیراق، دیزاینكردنەوەی ناوچەكەو گۆڕینی باڵانسی هێز.
تهوهری سێیهم: ئهمریكا وعیراق، دابڕان و بێلایهنی بهرامبهر دڵنیایی ئابووری.
تهوهری چوارهم: ئێران و عێراق، یهكێتیی گۆڕهپانهكان و بهرهی موقاوهمه.
سهرهتا
جهنگی نێوان (ئهمریكا – ئیسرائیل) و (ئێران) ئالنگارییهكی وجودیه بۆ دەوڵەتی عێراق، بەو پێیەی دەیخاتە بارودۆخێکی هەستیار لە نێوان پابەندییە ئایدیۆلۆژی و سیاسییەکان بەرامبەر بە پرسە هەرێمییەکان و پێویستی پاراستنی سەروەری نیشتمانی، عێراق بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ کاریگەره بهم جهنگه لە ڕێگەی بەشداری گرووپه چەکدارەكان لە ژێر چەمکی بهرهی موقاوهمه و «یەکگرتنی گۆڕەپانەکان» و لهدهستدانی سهروهری ئاسمانی كه بۆته مهیدانی هێرشه ئاسمانیهكان لهلایهن هێزه بهشهڕهاتوهكانهوه، ئهمهش هەڕەشەیهكی مهترسیداره لەو سەقامگیرییە ئەمنییە لەرزۆکەی کە حکومەت هەوڵی بەهێزکردنی دەدات.
لە ڕووی ئابوورییەوە، عێراق بارمتەی گۆڕانکارییهكانی نرخی نەوت و چۆنێتی ههناردهكرنییهتی بۆ بازاڕه جیهانیهكان، لهداهاتوودا كێشهی بودجەی وڵات و ههرهسی داڕمانی ئابووری ترسی گهورهی حكومهتی عێراقه. جگه لهوهش پێگەی جیۆپۆلیتیکی عێراق وای كردوه كه لە نێوان ئارەزووی گێڕانی ڕۆڵی نێوەندگیر بهرهو گۆڕان بۆ مەیدانی یەکلاکردنەوەی جهنگهكه بڕوات، لهمهدا عێراق و ههرێمی كوردستان پێویستیان بە هاوسەنگییەکی دیپلۆماسی ورد هەیە بۆ ڕێگریکردن لە خزانی وڵات بەرەو جهنگێكی گشتگیر کە ڕەنگە وڵات بگەڕێنێتەوە بۆ چوارگۆشەی یەکەمی توندوتیژییەکان.
ڕانانی ژمارە 11؛ لە چوار تەوەردا تاوتوێ و شیكاری بۆ پێگهو دۆخی عیراق دهكات له جهنگی نێوان (ئهمریكا- ئیسرائیل) و (ئێران) بهتایبهتیش خستنهڕووی دیدگاو مامهڵهی ههرسێ لایهنی جهنگ بهرامبهر به عێراق.
تهوهری یهكهم: دۆخی عێراق لەسهروبهندی جەنگدا؛ پێشهات و لێكهوتهكان
لێکەوتەکانی ئەم جەنگەی ئێستاى نێوان (ئەمریکا – ئیسرائیل) و (ئێران) بەر لە هەر وڵات و ناوچەيەك كاريگەرى گەورەى لەسەر پێگەى ستراتيجى و سەربازیی عێراق و ئايندەى نەخشەی سیاسی و ئەمنى ئەم وڵاتە دەبێت.
لەڕووى پێگەى ستراتيجييەوە، هەر لە ڕووداوەكانى ٧ى ئۆكتۆبەرەوە تا لێكەوتە و كاردانەوەكانى دواترى ئەم ڕووداوانە (جەنگى غەزە، لاوازكردنى حزبوڵاى لوبنانى، ڕوخانى ئەسەد لە سوريا، جەنگى ١٢ ڕۆژە دژى ئێران) بەم جەنگەى ئێستاشە، کە بە (هاوپەیمانی ئەمریکا و ئیسرائیل) دژی (ئێران و بریکارەکانی لە ناوچەکە)دا بەڕێوەدەچێت، هەموو ئەمانە ئاماژەن بۆ ئەوەى كە ناوچەى ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئێستادا لەبەردەم گۆڕانکارییەکی جیۆستراتيجی گەورەدایە، بۆيە وا چاوەڕوان دەكرێت ئەم جەنگەی ئێستا هەر تەنها گەڕێكى ديكە لە خولى ململانێكانى نێوان (ئەمریکا و ئیسرائیل) و (ئێران و نزیكهكانی) لە ناوچەكەدا نەبێت، بەڵکو دووبارە داڕشتنەوەی نەخشەی هێزبێت لە زۆرێك لە وڵاتانی ناوچەکە، کە عێراق لە چەقى ئەو وڵاتانەدایە، لەماوەى ڕابردوشدا عێراق بەهۆی پێگەی جوگرافی و پێكاهاتە سیاسی و مەزهەبییكەيەوە، هەمیشە يەكێك لە گۆڕەپانی یەکلاکردنەوەی ئەو ململانێيانە بووە.
لەڕووى دۆخی سیاسی گشتييەوە، لەماوەى زياتر لە دوو دەيەى ڕابردوودا، سياسەتى عێراق بە جۆرێک داڕێژراوە کە هەميشە ڕەنگدانەوەى جۆرێك لە هاوسەنگی بێت لەنێوان بەرژەوەندییەکانی ئێران و ئەمریکادا، لە ئێستاشدا يەكێك لە ئەگەرە چاوەڕوانكراوەكانى ئەم جەنگە تێکچوونی ئەم هاوسەنگییەيە، كە ئەوسا عێراق دەخاتە بەردەم دوو تاقيكردنەوەى سەخت:
يەكەميان؛ ئەگەرى کۆتاییهاتنی ئەو بێلایەنیيە ناچارييەيە كە تا ئێستا عێراق لەنێوان بەرەكانى ململانێكەدا پەيڕەوەى كردووە، بەشێوەيەك كە چیدى عێراق نەتوانێت لە سەر پەتی بێلایەنی یاری بکات، تا بێت گوشارەکان لە سەر حکومەتی بەغدا زیاد بکەن تا هەڵوێستێکی ڕوون لەنێوان هەردوو بەرەكەدا وەربگرێت و خۆى بۆ لايەنگرى يەكێكيان يەكلايى بكاتەوە.
دووەميان؛ زيادبوونى لێكترازانە ناوخۆیيەكانی عێراق، لەلايەك لەنێوان پێكهاتە سەرەكييەكانى عێراقدا، بەتايبەت كە پێكهاتەكانى سوننە و کورد و بەشێک لە شیعە میانڕەوەکان ناخوازن عێراق ببێتە بەشێک لەو جەنگە، بە چوونە پاڵ يەكێك لە بەرەكانى ململانێكە، لەلايەكيتر لەناو باڵەكانى هەندێك لەم پێكهاتەكاندا، بەتايبەت لە ناوماڵى شيعەدا، كە بەشێك لە گروپە چەکدارەکانى عێراق خۆيان وەک بەشێک لە (بەرەی مقاوەمە) دەبینن. هەموو ئەمانە دەشێت لەدواتردا ببنە هۆكاری دروستبوونی لێكترازانی گەورە لەنێوان دامەزراوە فەرمییەکانی دەوڵەت و زۆرێك لە هێزە نافەرمییەکان.
لە ڕووى پرۆسەى سياسييەوە، وەك دەزانين كە هەڵايسانى ئەم جەنگە هاوزەمانبوو لەگەڵ هەنگاوەكانى پێکهێنانی حکومەت و دانانى سەرۆک وەزیرانی نوێ، بەپێى ئەنجامەكانى دوا هەڵبژاردنى ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق لە نۆڤەمبەرى ساڵى ڕابردوودا، ئەمە وادەكات كە ئاڕاستەكانى ئەم جەنگە بە توندى ڕەنگدانەوەى لەسەر هاوكێشەكانى پێكهێنانى حكومەتى داهاتووى عێراق هەبێت، بە شێوەيەك كە لەوانەيە لە مەداى نزيكدا پرۆسەى پێكهێنانى حكومەت بەرەو بنەبەست ببات تا ئەنجامى جەنگەكە يەكلا دەبێتەوە، بەڵام لە مەوداى دووردا چاوەڕوان دەكرێت ئەنجامەكانى جەنگە ببێتە (فلتەرێکی) سەرەکی بۆ دەستنیشانکردنی سەرۆک وەزیرانی نوێی عێراق، بۆ ئەمەش لانى كەم دوو ئەگەر پێشبينى دەكرێت:
يەكەميان؛ جەنگەكە بەشێوەيەك كۆتايى پێبێت كە عێراق لە ڕووى فەڕمييەوە ناچار نەبێت ببێتە لايەنگرى يەكێك لە لايەنەكانى جەنگەكە، لەم كاتەدا دەشێت هێزەكانى عێراق بتوانن لەسەر دەستنيشانكردنى سەرۆك وەزيرانێكى نوێ لەنگەر بگرن، كە تاڕادەيەك درێژە بەو هاوسەنگييە ناچارييە بدات كە لەسەرەوە ئاماژەمان بۆيكرد، هەڵبەت ئەركى حكومەتێكى لەو جۆرە زۆر زەحمەت دەبێت بەتايبەت كە لەلايەك ئەمریکا داواى گرەنتى ئەوەى لێبكات عێراق نەکرێتە سەکۆیەک بۆ لێدانى بەرژەوەندى و هاوپەيمانەكانى لەلايەن گروپە چەكدارەكانەوە، لەلايەكيتر ئێران چاوەڕێى ئەوەى لێبكات كە عێراق نەخزێتە چوارچێوەى سياسىەتى ئەمريكا و نەبێتە ڕێگر لە بەردەم هەژموونى ناوچەيى ئێران و لێدان له گروپه نزیكهكانی لە عێراقدا. بۆیە لەدۆخێكى وادا تا سەرۆک وەزیرانی داهاتوو کەسایەتییەک بێت کە خاوەن (بڕیاری سەربەخۆ) بێت، كەمتر ناچار دەبێت كە پاشکۆی هیچ میحوەرێکی هەرێمی يان زلهێزێكى نێودەوڵەتى بێت، ئەگەرنا عێراق بەرەو لايەنگرى لايەنێكى ململانێكە دەخليسكێنێت.
دووەميان؛ لاوازبوونى تەواوەتى ڕژێمى ئێرانى لە ئەنجامى جەنگەكەدا و پاشەکشێكردنی هەژموونی لە ناوچەكەدا، بەشێوەيەكە كە هێزە سیاسییە نزیکەكان لە تاران، بەتايبەت ههندێك لە باڵەكانى ناو چوارچێوەی هەماهەنگی، توانای مانۆڕیان کەم ببێتەوە، لەم کاتەدا دەشێت دەرفەت بۆ کەسایەتییەکی (تەکنۆکرات) یان (نیشتمانی) بکرێتەوە کە بتوانێت متمانەی ئەمریکاو وڵاتانی ڕكابەرى ئێران لە ناوچەكەدا بەدەستبهێنێت. هەڵبەت لە دۆخێكى وادا ئەگەرى كشانەوەى (مالكى) لە خواستى بوونەوە بە سەرۆك وەزيران نزيكە، كە ئەوسا دەرگا بۆ خۆ پاڵاوتنى (سودانى) يان (پاڵێوراوێكى دى) دەكاتەوە. لە هەموو بارێكدا، ئەگەر هەيە ئەم جەنگە بە لاسەنگكردنى هێز لەبەرژەوەندى ئەمريكا كۆتايى بێت، ئەوسا مەرجەكانى ئەمریکا بۆ حكومەتى داهاتووى عێراق قورس دەبن، لە دۆخێكى وادا واشنتۆن تەنها پشتگیری لە سەرۆک وەزیرانێک دەکات کە بەڵێنی جددی بۆ کۆنترۆڵکردنی گروپە چەکدارەکان بدات و بەرژەوەندى و بنکە سەربازييەکانی ئەمریکا بپارێزێت و سیستەمی دارایی عێراق لە سوودگەیاندن بە ئێران دووربخاتەوە.
هەرچى سەبارەت بە چارەنووسی گروپە چەکدارەکانە، كە يەكێكە لە خاڵە هەرە هەستیارەكانى ناو سياسەتى هەنووكەى عێراقە، بەتايبەت كە بەشێك لە گروپه نزیكهكانی ئێران ، ئەوانەى لەژێر چەترى موقاوەمەن خۆیان بە بەشێکی دانەبڕاو لە ستراتیجی بەرگریی ئێران دەزانن، بهپێی راگهیاندراوهكانیان چەندين هێرشى موشەكى و درۆنييان دژى بنكە و بەرژەوەندييەكانى ئەمريكا ئەنجامداوە و ڕاستەخۆ لەم جەنگەوە گلاون، بە شێوەيەك كە بونەتە جێى بە ئامانجگرتنی ڕاستەوخۆيان لەلايەن ئیسرائیل و ئەمریکاوە، هاوكات ڕەنگە لەماوەى نزيكدا بەئامانجگرتنى سەركردەكانى ئەم گروپانە، هاوشێوەى سەركردەكانى حزبوڵا لە لوبنان، چڕتر ببێتتەوە و تواناى پەيوەنيكردنى ڕاستەخۆيان بە ناوەندەكانى بڕيارى موقاوەمە لە ئێران پەكى بكەوێت. هەموو ئەمەش دەشێت ببێتە هۆی لاوازکردنی توانای سەربازی و داراییان. لەماوەى دواتردا، ئەگەر هێڵەکانی پەیوەندی و پشتیوانی لە تارانەوە بپچڕێن، ئەم گروپانە تووشی پشێوى و سەرلێشێواون دەبن. ئەوساش ئەگەر هەیە هەندێکیان لە پێناو مانەوەيان هەوڵی خۆگونجاندن لەگەڵ ئاڕاستەى سياسەتی فەرمى عێراق بدەن، بەڵام بە ئەگەرێكى زۆرەوە چاوەڕوان دەكرێت گروپە ئایدۆلۆژییە توندەکان بەرەو شەڕی پارتیزانی و نانەوەى پشێوى و ناسەقامگیرکردنی ناوخۆی عێراق هەنگاو بنێن.
لە كۆتاييدا، کاریگەرییەكانى ئەم جەنگە لەسەر عێراق هەر تەنها لە ڕووى ستراتيجى و سياسى و ئەمنى نابن، بەڵكو بوارە ئابورییەکەش دەگرنەوە، بەشێوەيەك جگە لەوەى كە لە ئێستا داخستنى گەرووى هورمز گرفتى بۆ هەناردە نەوتييەكانى عێراق دروستكردووە، كە سەرچاوەى سەركى داهات و شادەمارى ئابوورى عێراقە، لە ئەگەرى بێتوانايى عێراق لە خۆبەدوورگرتنى لە بازنەی نفوزی ئێران، يان لەكۆنترۆڵ دەرچوونى زياترى گروپە نزیكهكانی تاران لە دژى ئەمریکا، دەشێت ئەمريكا لەڕێگەی دۆلارەوە فشار بخاتە سەر حکومەتی عێراق، هەروەها دوور نييە لە ئاستى هەڵچونى زياتردا سزای دارایی توند بخاتە سەر بانکەکانى عێراق، کە ئەمەش دەبێتە هۆی هەرەسی ئابوری، و لە ئەنجامدا پەكخستنى تواناكانى هەر حکومەتێک کە لەو کاتەدا لە دەسەڵاتدا بێت.
تهوهری دووهم: ئیسرائیل و عیراق، دیزاینكردنەوەی ناوچەكەو گۆڕینی باڵانسی هێز
له جهنگی (ئەمریكا- ئیسرائیل) و (ئێران)دا رەنگە ئەمریكا و ئیسرائیل ئامانجەكانیان لەیەكەوە نزیك بێت، بەڵام بە دڵنییاییهوه تێڕوانیین و بیركردنەوەی ستراتیجییان وەكو یەك نییە. خاڵی هاوبەشیان سەبارەت بە عێراق چەند ستراتیجێكە كە لێرەدا ووردیان دەكەینەوە:
خاڵە هاوبەشەكان:
1 ـ بۆهەردوو لا عێراق دەبێت بەشێك بێت لە پانتاییی جیهانی عەرەبی و راكێشانی بۆ ناو ئەو هاوپەیمانییە سەربازی و ئەمنی و ئابورییانەی كە لە ئاییندەدا لە پێكهێنانی هەرێمبەندی نوێ دروست دەبێت.
2ـ عێراق بەشێكە لە رێكەوتنی ئەمنی ئەمریكی، كە نابێت هەڕەشە بێت لە سەر ئاسایشی میحوەربەندی هەرێمی، ڕێكەوتنی ئەمنی عێراقی ـ ئەمریكی چوارچێوەیەكی ستراتیجی درێژخایەنە و دۆستایەتی درێژمەودا مسۆگەر دەكات .
3ـ عێراق بەشێكە لە بازنەی جێگۆڕكێی هێز لە ناوچەی هەرێمی، ئەگەر نەوترێت چەقی ئەم گۆڕانكارییانە دەبێت، بۆیە نابێت بۆ ئیسرائیل و ئەمریكا عێراق لە بازنەی ڕێگرییەكان بێت.
خاڵە ناكۆكەكان:
1ـ پێودانگ و پێوەرەكانی ئیسرائیل جیاوازە بۆ داهاتووی هاوسەنگی هێز لە ناوچەكە، ئیسرائیل هەموو ئەو هێزانە بە نەیار دەزانێت كە نەك تەنها هەڕەشەن، بەڵكو دەتوانن بەرگریش بە خۆیان بكەن. بەڵام ئەمرییكیەكان بەم شێوەیە بیر ناكەنەوە.
2ـ ئیسرائیل عێراق وەكو درێژكراوەیی بیرو مەدای ئێرانی دەبینێت و هەبونی دەسەڵاتی شیعی لە عێراق وەكو مەترسی سەیر دەكات ، لەكاتێكدا ئەمریكییەكان بە جیاواز سەیری شیعە لە عێراق دەكەن، بۆ نمونە ئەمریكییەكان لە دیاریكردنی كاندیدی سەرۆك وهزیران لەلایەن چوارچێوەی هەماهەنگی هەموویان ڕەتناكەنەوە، ئەو كاندیدانە ڕەت دەكەنەوە كە پێیان وایە هەماهەنگی و پاڵپشتی ئێرانیان هەیەو، ڕەنگە گروپە چەكدارەكانی نزیك لە ئێران هەڵنەوەشێننەوە .
3ـ تێڕوانینی ئیسرائیل بۆ چەمكی (ئاشتی)، وەكو تێڕوانینی ئێرانییەكانە، هەردووكیان بڕوایان بەوە هەیە، ئاشتی تەواو پەیوەندە بە ئارامی لەو دیو سنوورەكانەوە، بەڵام ئەمریكا تێڕوانینی جیاوازە. ئیسرائیل لە یهك ڕوانگەیەوە سەیری عێراق دەكات، كە سەقامگیری و ئاشتی ئیسرائیل كاتێك بەدی دێت عێراق لە دەستی ئەو هێزانە نەبێت كە وەكو خۆی سەیری ئاشتی و ئاسایش دەكەن.
4ـ تێڕوانینی ئەمریكیەكان لە دەرچوون و رێگری لە دەرچونی یاسای حەشدی شەعبی ئەوەبوو كە ئەم هێزە نابێت لە دەرەوەی سوپای عێراق بێت و ئەو بودجەو راهێنان و ئابورییەی وەكو هێزێكی هاوتەریب بە سوپای عێراق لە ناوعێراق هەبێت، بۆیە داواكارییەكەیان ئەوەبوو كە ئهم هێزە لەگەڵ سوپای عێراق تێكەڵ بكرێت و فەرمان لەسەرۆك وەزیران وەربگرێت و مەرجەعیەتی عێراق بێت و پشتیوانی و وەلائیەتی عێراقی بێت.
بە پێچەوانەوە ئیسرائیل وەكو نوێنەرایەتی ئێران مامەڵەی لەگەڵ كردوە، بۆیە پێی وابوە تێكەڵكردنی لەگەڵ سوپای عێراق كێشەكە گەورەتر ئەكات و سەركردەكانی ئەم هێزە سوود لە توانا سەربازی و راوێژكارییەكانی ئەمریكاو هاوپەیمانییەكانی وەردەگرن و پێشكەش بە نەیارەكانی ئیسرائیلی دەكەن، لەلایەكی ترەوە پێیان وابوە تێكەڵكردنیان بە واتای داننانە بە بریكارەكانی ئێران، بۆیە پێشنیاری ئیسرائیل ئەوەبووە دەبێت ئەم هێزە لە بنەڕەتەوە هەڵبوەشێتەوە و یاخود پێویستە لە ناوببرێت.
كەواتە لە دەرئەنجامدا دەتوانین ئەوە بڵێین كە جهنگی (ئەمریكا- ئیسرائیل) و (ئێران) زیاتر لەوەی وەكو جهنگی بچوك یان ناوەندی سەیری بكرێت جهنگێكی هەرێمییە و پانتاییەكەی رۆژ دوای رۆژ فراوانتر دەبێت.
رەنگە لە دەرئەنجامدا وێنەكە وا لێك بدرێتەوە بە كۆتایهاتنی جهنگهكه لە ئێران، جهنگهكانی تریش كۆتاییان بێت، بەڵام لە راستیدا ئامانج لەم جهنگه دیزاینكردنەوەی ناوچەكە و گۆرینی باڵانسی هێزە، بۆیە ئەگەر لە ئێرانیش كۆتایی بێت لە هەندێك ناوچەی تر بەردەوام دەبێت و نەخشەی سیاسی و جێگۆڕكیی هێزەكان روو ئەدات. ئەم هاوكێشەیە بەتەواوی بۆ عێراق راستە لە ئێستادا لێكەوتە و دەرئەنجامەكانی وا دەرئەكەون، ئەمە ئەو ئامانجەیە كە ئیسرائیل لە عێراقی دەوێت و كاری بۆ دەكات.
تهوهری سێیهم: ئهمریكا وعیراق، دابڕان و بێلایهنی بهرامبهر دڵنیایی ئابووری
پەرەسەندنە سەربازییە ڕاستەوخۆكانی نێوان واشنتۆن و تەلئەبیب لە لایەك و تاران لە لایەكی دیكە، جارێكی دیكە پێگەی عێراقی خستەوە ناو جەوهەری هاوكێشە ستراتیژییەكانی ئەمریكاوە، بەو پێیەی عێراق لە ناو جەرگەی جەنگەكەدایە؛ لە كاتێكدا حكومەتی عێراق هەوڵ دەدات لە ڕێگەی دیپلۆماسییەوە گرژییەكان كەم بكاتەوە، بەڵام فشاری ئەمریكییەكان (لە ڕێگەی هەڕەشەی سزای دارایی و فشاری سەربازی)و هەروەها فشاری ئێرانییەكان (لە ڕێگەی گروپە چەكدارەكانەوە) وایان كردووە كە بێلایەنبوونی عێراق نیمچە مەحاڵ بێت.
واشنتۆن چیتر وەها سەیری عێراق ناكات كە تەنها هاوبەشێكی ئەمنیی تەقلیدییە، بەڵكو وەك جوگرافیایەكی ستراتیجی حەتمی دەیبینێت كە دەكرێت ببێتە ڕێڕەوێكی كاریگەرو زیندوو لەم جەنگەدا، چ بۆ گەمارۆدانی هەژموونی ئێران یان بۆ بەهێزكردنی، هەر بۆیە ئەمریكا لەسەر بنەمای “ڕێگری لە هەرەسهێنان و ڕێگری لە هەژموون” لە یەك كاتدا مامەڵە لەگەڵ عێراق دەكات؛ واتە پاراستنی سەقامگیری دەوڵەتی عێراق لە لایەك، و ڕێگریكردن لە كەوتنی تەواوەتی عێراق لەژێر چەتری ستراتیجی ئێران لەلایەكی دیكەوە.
ئەم دیدگاو بنەما جێگیرەی واشنتۆن پەیوەستە بە ئاڵۆزیی پێكهاتەی سیاسی عێراق كە چەندین سەنتەری هێز تێكەڵ بوون وەك حكومەتی فیدراڵی و گروپە چەكدارەكان و پێكهاتە خۆجێیەكان، ئەم واقیعە واشنتۆنی ناچاركردوە بە گرتنەبەری سیاسەتێكی دوولانەیە؛ پاڵپشتیكردنی دامەزراوە فەرمییەكانی دەوڵەت، لەبەرامبەردا بەكارهێنانی ئامرازەكانی گوشار بۆ سنوورداركردنی هەژموونی گروپە چەكدارەكان و ڕێگریكردن لە باڵادەستبوونیان بەسەر بڕیاری سیاسی و سیادی دهوڵهتدا، بەتایبەتی لە دوایین هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا پێگەیان بەڕێژەیەكی زیاتر هەڵكشاوەو مەیلی وابەستەبوون بە ئێران و كاریگەرییان لەسەر دیاریكردنی جۆری حكومەتی داهاتوو بەڕوونی دیارە ، بۆیە ئەوەی بەلای ئەمریكاوە گرنگە دڵنیابوونەوەیەتی لەوەی عێراق نەبێتە بنكەیەك بۆ هێرشكردن یان ڕێڕەوێك بۆ گەیاندنی هاوكارییە لۆجیستییەكانی ئێران، واشنتۆن پێی وایە هەر مووشەك یان درۆنێك لە خاكی عێراقەوە ئاڕاستەی بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا یان ئیسرائیل بكرێت، حكومەتی بەغدا بەرپرسیارێتی ڕاستەوخۆی لە ئەستۆدایە. ئیدارەی ترەمپ لە كۆتایی مانگی شوباتدا بە بەرپرسانی عێراقی ڕاگەیاندووە كە “دەیانەوێت عێراق لە هێرشەكان بەدوور بگرن”، بەڵام ئەمە مەرجدارە بە ڕێگریكردن لە دەستوەردانی گروپە چەكدارەكان.
ئەوەی دۆخەكەی بۆ عێراق زیاتر ئاڵۆزكردوە ئەوەیە كە حكومەتی ئێستای عێراق حکومەتی كاربەڕێكەرە، لایەنی نەرێنی كاربەڕێكەربوونی حكومەت دروستبوونی “بۆشاییە لە دەسەڵات” كە تێیدا دەوڵەت توانای بڕیاردانی سیادی و كۆنترۆڵكردنی گروپە چەكدارەكانی سنووردار دەبێت، ئەمەش هەڵوێستی ڕەسمی دەوڵەتی عێراقی بەتەواوی لە ڕووی كەمكردنەوەی لێكەوتەكانی جەنگ و داخوازییەكانی ئەمریكای لاواز كردوە.
ئامانجەكانی ئەمریكا لە عێراق
ئیدارەی ترەمپ لە سهرووبهندی ئهم جهنگهدا، هەوڵ بۆ بەدیهێنانی چوار ئامانجی تەواوكاری لە گۆڕەپانی عێراقدا دەدات، ئەوانیش:
١- پەكخستنی و دابڕانی یەكگرتنی گۆڕەپانەكان و فشار خستنە سەر حكومەتی عێراق بۆ ڕێگریكردن لە گروپە چەكدارەكان لەوەی خاكی عێراق بكەنە سەكۆیەك بۆ هەڵدانی موشەك و درۆن بەرەو ئیسرائیل یان بنكەكانی ئەمریكا لە ناوخۆی عیراق و وڵاتانی كەنداو.
٢-دەستەبەركردنی جووڵەی ئاسمانی و پاراستنی ئاسمانی عێراق وەك ڕێڕەوێكی كاریگهر بۆ فڕۆكە جەنگییەكانی ئەمریكا و ئیسرائیل بۆ ئەنجامدانی هێرش لە قووڵایی خاكی ئێراندا، كه بهپێی ههندێك ئامار، ڕوژانه لانی كهم 18 بۆ 24 فڕۆكهی جهنگی به ئاسمانی عیراقدا تێپهڕدهبن.
٣- پاراستنی ئاسایشی وزەو ڕێگریكردن لە وەستانی هەناردەی نەوتی عێراق وەك گرەنتیە بۆ بازاڕە جیهانییەكان، بەتایبەتی لەگەڵ هەڕەشە بەردەوامەكانی ئێران بۆ سەر گەرووی هورمز و بەرزبوونەوەی نرخی بەرمیلێك نەوت بۆسەرو ١٠٠ دۆلار، لهم دۆخهدا ئهمریكا ترسی له ههڵكشانی نیگهرانی وڵاتانی ئهوروپا و باشوری ڕۆژههڵاتی ئاسیا ههیه كه بهشێكی زۆری پێداویستی وزهیان له عێراق و وڵاتانی كهنداوهوهیه.
٤- نههێشتنی پێگهو پەناگەو ڕێگریكردن لە سەركردەكانی سوپای پاسداران لە بەكارهێنانی عێراق وەك قووڵاییەكی ستراتیجی یان بهرهی دووهمی جهنگ بۆ بەڕێوەبردنی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكانیان، بەتایبەتی دوای هێرشە توندەكانی هەریەكە لە ئەمریكاو ئیسرائیل بۆسەر ناوەندی باڵای فەرماندەیی سەربازی سوپای پاسداران لە تاران و شارەكانی دیكە.
بژاردەو سیناریۆكانى ئەمریكا له عێراق لهسهروبهندی جهنگدا
بۆ دابڕان و دورخستنەوە عێراق لە جەنگی ئیسرائیل- ئەمریكاو ئێران یان رێگریكردن لە “یەكخستنی گۆڕەپانەكان” هەڵوێست و سیاسەتی ئەمریكا بەرامبەر عێراق لە نێوان چەند بژاردەیەكدایە:
یەكەم: ئەمریكا لەم قۆناغەدا بە بەردەوام دەبێت لە پاڵپشتیكردنی حكومەتی عێراق بۆ بەهێزكردنی سەروەریی بەسەر ئاسمان و سنوورەكاندا، لەگەڵ پێدانی گەرەنتی ئەمنی لە بەرامبەر سنوورداركردنی گروپە چەكدارەكان، ئامانجی ئەمریكا ڕێگریكردنە لە خزانی عێراق كە ببێتە “بەرەی دووەم” لە جەنگەكەدا، و پاراستنی وەك ناوچەیەكی دابڕێنەر كە ڕێگری لە ئێران بكات خاكەكەی وەك بنكەی موشەكی یان ڕێڕەوی لۆجستی بۆ لوبنان و دهرهوهی سنورهكانی بەكاربهێنێت.
دووەم: لە ئەگەری لەدەستدانی كۆنترۆڵی بڕیار لەلایهن حكومهتی عیراقهوه، ڕەنگە واشنتۆن بەرەو بەهێزكردنی بوونی خۆی لە هەرێمی كوردستان و ڕۆژئاوای عێراق بڕوات وەك پێگەیەكی نیمچە سەربەخۆ لە ڕووی ئەمنییەوە. ئەم بژاردەیە ئامانجی دروستكردنی ناوچەی هەژموونی پارێزراوە كە توانای چاودێری و دەستێوەردانی خێرا ههبێت بەبێ تێوەگلان لە ململانێی بەرفراوان بەتایبەتی لەناو شارە گەورەكاندا.
سێیەم: بەئامانجگرتنی سیستماتیكی ژێرخانی ئابووری و سەربازیی گروپە سیاسی و چەكدارەكان لەناو عێراقی نزیك له ئێران و گۆڕینی وڵات بۆ گۆڕەپانی كۆتاییپێهێنانی تەواوی هەژموونی تاران، واشنتۆن لە ئێستادا خۆی لهم بژاردەیەی بەدوور دەگرێت چونكە یەكپارچەیی دەوڵەت دەخاتە مەترسییەوە، بەڵام وەك بژاردەیەك دەمێنێتەوە ئەگەر بنكەو بەرژەوەندییەكانی ئەمریكا و ژێرخانی ئابووی و نەوتی عێراق ڕووبەڕووی هێرشی گەورە ببنەوە لەلایەن گروپەكانی نزیك لە تاران. بۆیە ئەمریكا هەوڵ دەدات ئاستێك لە سەقامگیری له عێراق بپارێزێت كە ڕێڕەوی نەوت مسۆگەر بكات و هانی كەمكردنەوەی گرژییەكان و پاراستنی دامەزراوە هەستیارەكان بكات لە هێرشی گروپە چەكدارەكان.
چوارەم: فشاری ئابوری و نەختینەیی، بانكی فیدراڵی ئەمریكا وەك كاریگەرترین ئامراز دەمێنێتەوە بۆ كۆنترۆڵكردنی نەختینەی عێراق، واشنتۆن سنوورداركردنی گواستنەوەی پارە بەكاردەهێنێت بۆ دڵنیابوون لەوەی پارە نەگاتە ئەو تۆڕانەی كە پەیوەندییان بە ئێرانەوە هەیە.
لهكۆتایدا، پەیوەندییەکانی نێوان ئەمریکا و عێراق لهسهروبهندی جهنگی (ئهمریكا- ئیسرائیل)و (ئێران) له دوای ئازاری ٢٠٢٦، چیتر هاوکارییەکی ئارەزوومەندانە نییە، بەڵکو ئیدارهدانی قەیرانە یەک لە دوای یەکەکانە لە سایەی بهردهوامی ئهم جهنگهدا، عێراق لە داڕمانی ئابووری دەترسێت ئەگەر بانکی فیدراڵی ئەمریکا نیگهرانییهكانی بكاته كردار، ههروهها ئەمریکاش ترسی لهوه ههیه كه عێراق وهكو پێگهی سهرهكی خۆی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەدەست بدات، بۆیه لهدۆخێكی لهو شێوهیهدا خودی عێراق وهكو دهوڵهت و ئهمریكاش وهكو لایهنی سهرهكی ناو جهنگهكه، دهخوازن عیراق له ناوچهی خۆڵهمێشیدا بمێنێتهوه، بهڵام مانهوهو پاراستنی گرێدراوه بهوهی تا چەند عێراق دەتوانێت باڵیۆزخانە بیانییەکان و بهرژهوهندییهكانی ئهمریكا لهناوخۆدا بپارێزێت لە بەرامبەردا دڵنیایی ئابووری پێبدرێت بۆ رێگرتن له داڕمانی سیستمیه سیاسیهكهی.
تهوهری چوارهم: ئێران و عێراق، یهكێتیی گۆڕهپانهكان و بهرهی موقاوهمه
گرەوی ئێستای ئێران لەسەر بنەمای ڕاگرتنی جەنگ و مانەوەی سیستەمەکەیەتی، بۆ ئەمەش پێویستی بە بەکارهێنانی چەند کارتێکی ستراتیجیە و هەمیشە وەک قوڵایی ستراتیژی بۆی ڕوانیوون، کە دەیان ساڵە کاری لەسەر کردوون بۆ ڕۆژانێکی لەم شێوەیە چاوەڕوانی لێیان هەیە:
لە نێویاندا عێراقە جارێك وەک وڵاتێکی کەنداوی، تێوەگلاندنی و جارێکیش پێویستی پێیەتی کە هاوکاری بێت لە چەند پرسێکدا بە بیرکردنەوەی ئێران، عێراق و عێراقییەکان دەتوانن لە گەرمەی جەنگدا ئەم ڕۆڵانە ببینێت:
1- جوگرافیا و گرووپەکانی عێراق وەک بەشێک لە یەکێتیی گۆڕەپانەکان: کە تێیدا مەیدانی عێراق (نێوەڕاست و باشوور) وەک لوبنان و جێگەی دیکە دەکرێت هێرش بکەنە سەر بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل و هاوپەیمانەکانیان و پێگەکانی بەرژەوەندییان، دیارە هەر لەسەردەمی ڕێبەری دووەم (خامینەیی یەکەم) ئەم تێزە وەک ستراتیج بە نێوی یەکێتیی گۆڕەپانەکان کاری لەسەر کرا و لە لێکەوتەکانی حەوتی ئۆکتۆبەردا لە لوبنان و یەمەن و سوریاوە، نزیكهكانی تاران ئەم گۆڕەپانانەیان بۆ بەرژەوەندیی ئێران و هاوپشتیی حەماس چالاک کرد. عەلی خامینەیی هەفتەیەك بەر لە جەنگی ٢٨ی شوباتیش جەختی کردەوە کە جەنگی ئەمجارە گەر ڕووبدات ئەوا تەنها ئێران مەیدانەکەی نییە، دیارە مەبەستی یەکێک لەو مەیدانانە عێراقە و تائێستاش لە ئانی جەنگەکەدا چەند گرووپێکی مقاوەمەی عێراقی وەفاداربوون بۆ ئەو وەسێتە ستراتیجیە و خامینەیی دووەمیش وەک مانەوە لەسەر ئەو ستراتیجه لە یەکەم پەیامییدا دیسانەوە سوپاس و داوای بەردەوامی لە مقاوەمەی شیعەی عێراقی کرد، ئەمەش دیارە واتە عێراق لە ستراتیجی بەڕێوەبردنی جەنگدا مەیدانێکی دیکەیە.
2- چاوەڕوانیی ئێران لە حکومەتی عێراق:
یەکەم: لە پرسی هەڵوێستی حکومەتی كاتیدا، باوەڕی وایە دەبێت بێلایەنی «ئەرێنی» بێت بەلای تاراندا، بەو واتایەی کە هاوهەڵوێستی ئەمریکا هیچ نەبێت، هاوکاری نزیكهكانی بێت و سنوورەکانی بۆ بپارێزێت و پێگەکانیشی بۆ ئەمریکی و ئیسرائیل نەکاتەوە، لەمەشدا سەرکەوتوو بووە چونکە چ پێکهاتەی کابینەکە و بەشێکی لە خودی ئەو گروپه نزیكانه پێکهاتووە و هی دۆخێکە کە جێپەنجەی سیاسەتیی ئێرانی بەسەرەوە جێماوە، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا بووەتە هۆی ئەوەی سەرۆک وەزیران و کابینەکەی بخاتە دۆخێکی ڕووگیرانەوە کە ڕاستە وا نیشان دەدات نە ئێرانییە و نە ئەمریکی، بەڵام بە پێچەوانەوە لەلایەن هەردووکیانەوە کراوەتە ئامانج و سەروەری و خاک و پێگەکانی عێراق لە سەرجەم ڕۆژانی جەنگەوە وەک تاران و تەلئەبیب بەرکەوتەی جەنگ بوون.
دەمێنێتەوە لە پرسی هەنووکەیی پێکهێنانی حکومەتی ئایندەی عێراقدا، ئێران لەمەشدا سوورە یان حکومەت پێکنەیەت و دوای بخات یان لەسەر ئەوەی کە حکومەتێک بێت لە خولگەی هەژموون و سیاسەتەکانییدا دەرنەچێت و پێکهاتەکەی جێی ڕەزامەندیی بێت مکوڕە، ڕاستە تا هەنووکەش نەیتوانیووە ئەو حکومەتە پێکبهێنێت بەڵام پێکهێنانیشی پەکخستووە بۆ ئەوەی پێچەوانەکەشی ڕوونەدات.
دووەم: لە پرسی وزەدا، تاران وەک بەشێک لە هۆی ناچارکردنی واشنتۆن بۆ ڕاگرتنی جهنگ پەنای بۆ ڕاگرتنی گەرووی هورمز برد، بۆ ئەوەی نرخی وزە بەرزبکاتەوە و وڵاتانی هەناردەکەر ناچار بە ڕاگرتن و بەرهەمهێنان بکات، لەمەشدا بڕێک سەرکەوتوو بووە و نرخی وزەی لە بازاڕی جیهانیدا کردە سێ ژمارەیی. کەواتە عێراقیش یەکێکە لەو وڵاتانەی هەم لە کەنداوەوە وزە دەنێرێت (جگە لە هەرێمی کوردستان) و هەم بەرهەمهێنیشە و هەم هەژموونی بەسەر کابینەکەشدا هەیە بۆیە ئاسانترە لە وڵاتانی دیکە بۆ بەدیهێنانی ئامانجەکەی. هەر وای کرد عێراق بە ناچاریی بێت یان ویست، هەنووکە لە باشوورەوە هەناردەی نەوتەکەی وەستاوە و وەک ڕازیکرنی ئەمریکاش بیری لە هەناردە لە بۆرییەکانی هەرێمی کوردستان کردەوەو لەگەڵیدا ڕێککەوت، هەرچەند ئەمەش وەک هەڵوێستەکانی دیکەی عێراق دووسەرەیە، چونکە ئەو بڕەی لە هەرێمەوە دەنێردرێت هەم زۆر کەمترە لە هەناردەکەی کەنداوی و هەم مەترسیشی لەسەرە لە ڕووی پارێزگارییەوە، بەڵام ئیدی بەمە سودانی دەتوانێت هەم نیوەی ئامانجەکەی تاران بەجێبگەیەنێت و هەم وا نیشانی بدات کە بەئەنقەست نەوتی ڕانەگرتووە و ئەمریکاش ڕازی بکات.
سێیەم: لە بارەی هەرێمی کوردستانەوە، ڕوانگەی ئێران ئاوایە کە هەرێم مەترسیدارترین سنووری بۆ بپارێزێت کە لە قۆڵی ڕۆژهەڵاتەوە (ڕۆژئاوای ئێرانەوە) بەرەی جەنگ نەکرێتەوە، هەم ئۆپۆزسیۆنی ڕۆژهەڵات و هەم پێگەکانی لە بەرژەوەندیی ئەمریکا و ئیسرائیل بەکارنەیەن، تا هەنووکەش ههرێم پابهند بووه. بەڵام وەک بەڕێوەبردنی جەنگ ڕەچاوی ئەم ڕێزگرتنەی هەرێمی کوردستان نهكراوه ، بەڵکو مەیدانی هەرێم لەگەڵ کەنداو و تەلئەبیب جیانەکراوەتەوە و زیاتر لە سێسەد جار شارەکان و نێوچەکانی هەرێمی کوردستانی بە ئامانج گیراوه. بگرە قوربانیانی ئەم هێرشانە بۆ سەر هەرێم زیاترن لە قوربانییانی ئەمریکا، لە کاتێکدا ئەمریکا دەستپێکەری جەنگە و هەرێم لە جەنگدا نییە!
کەواتە ئێران بەگشتی لە عێراق لەسەر چوار ئاست چاوەڕوانی هەیە و دیدگای خۆی ڕێکخستووە، یەکەم باشوور و نێوەڕاستی عێراق بەشێکە لە یەکێتیی گۆڕەپانەکان و دەبێت هاوکاریی تاران بێت لە جەنگدا، دووەم لەسەر ئاستی بەرزکردنەوەی وزە بە کردەیی عێراقی کردووەتە بەشێک لە ستراتیجه جەنگییەکە و هەناردەی نەوتی پێڕاگرتووە و بووەتە بەشێک لە بەرزکردنەوەی نرخی وزە، ئەمەش وەک تەکتیکێکی ئێرانی بۆ ناچارکردن و ڕووگیرکردنی ئەمریکا لەبەردەم ڕای گشتیی ئەمریکی و وڵاتانی جیهاندا کە نرخی وزەی بەرزکردووەتەوە و داوای لێبکەن جەنگەکە ڕابگرێت.
هەرچی ئاستی سێیەمە ڕاستە سەرکەوتوو نەبووە لە پێکهێنانی حکومەتێکی لایەنگریی خۆی، بەڵام تاهەنووکە ڕێگەشی نەداوە حکومەتێکی نیشتمانی یاخود مەیلەو ئەمریکیش پێکبهێنرێت.
هەرچی لە ئاستی هەرێمی کوردستانە وەک خاک بە کردەیی بە بەشێک لە مەیدانی نەیار و دوژمنەکانی زانیووە و ڕۆژانە هێرشی کردووەتەسەر و لە ڕووی هەڵوێستیشەوە سوودی لە هەڵوێستی حزبەکانی ڕۆژهەڵات (کە ڕەچاوی دۆخی هەرێمیان کردووە) و بێلایەنی خاک و حزب و حکومەتی هەرێمی کوردستان وەرگرتووە و لە دەروازەی ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە سنوورەکان بۆ ئێران بەشێک نەبوون لە جەنگی کراوە.
بەڵام سەرلەبەریی ئەمانە لەبەر دۆخیی ناهاوسەنگی شەڕ و ماندوویی و زیانبەرکەوتنی زۆری حکومەتی تاران و بەردەوامی هێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل، سەرجەمی ئەم ڕێکار و کردانەی ئێران لە عێراق ڕاستە وەک ستراتیج تاران کاری لەسەرکردوون بەڵام لە داهاتوویەکی (نە زۆر دووردا) دوور نییە ببنەوە تاکتیک و ناکارا ببن و بە توندکردنەوەی هێرشەکان بۆ سەری، سەرجەمیان ناتوانن و وەک عێراق بە خاک و خەڵکەوە ئەو کاراییەیان بۆ تاران ئاوا هاوسەنگ نامێنێتەوە و دوور نییە بەو هەڵوێستەی خودی مەیدان و جڵەوی سیاسەتەکانیشی لەدەست بدات و لە بری بەشێک لە قوڵایی ستراتیجی تارانی، نەبێتە نەیاری سیاسەتەکانی یان لانیکەم ببێتەوە دراوسێیەکی ئاسایی و بێهەژموون لەسەری.
كۆتایی:
لهگهڵ ههڵگیرسانی جهنگی نێوان (ئەمریکا – ئیسرائیل) و (ئێران)، لهكۆتایییهكانی مانگی شوباتی 2026، عێراق بوه گۆڕپانی سهرهكی جهنگهكه، لەسایەى ئەم جەنگەدا عێراق لەبەردەم وەرچەرخانێکی مێژووییدایە، لەسەر ئاستى دەرەوە، وەك چۆن دەشێت ململانێی ئەمریکا – ئیسرائیل دژی ئێران کۆتایی بەو سەردەمە بهێنێت کە تێیدا عێراق ناوچەی خۆڵەمێشی و ململاێى لەبرى بوو، هەرواش دەشێت ئەم جەنگە بە یەكجارى عێراق بەروەى داخزان بەرەو یەكێك لە لایەنەكانى ململانێكە ببات. هێشتا ئهمریكا پشتیوانی حكومهتی عێراقه و ناخوازێت ئهم وڵاته بهرهو داخزان بڕوات و ببێته لایهنگیری بهرهیهكی ناو جهنگهكهو لهههمانكدا ههوڵی جڵهوگیری ههموو ئهو گروپه چهكدارانه دهكات كه پشتوانی تارانن و شهڕی به وهكالهت دهكهن دژی بهرژوهندییهكانی ئهمریكاو ئیسرائیل لهناوچهكهدا، ههرچی ئیسرائیلشه، سهرباری بوونی خاڵی هاوبهشیان لهگهڵ ئهمریكا، بهڵام ئیسرائیل عێراق وەكو درێژكراوەیی بیرو مەدای ئێرانی دەبینێت و هەبونی دەسەڵاتی شیعی لە عێراق وەكو مەترسی سەیر دەكات و داوای ههڵوهشاندنهوهی تهواوی هێزو گروپه چهكدارهكان دهكات. ئهوهی بهلای ئێرانیهكانیشهوه گرنگه ئهوهیه كه عیراق وهكو گۆڕهپانی دووهمی جهنگ بمێنێتهوهو گروپه چهكدارهكان بهردهوامبن لهبهئامانجگرتنی بهرژهوهندییهكانی ئهمریكا و ئیسرائیل له عێراق و ناوچهكه، ئێران دهیهوێت حكومهتی عیراق بێلایەنێكی «ئەرێنی» بێت بەلای تاراندا، بههیچ شێوهیهك هاوكارو هاوههڵوێستی ئهمریكا نهبێت.
لەسەر ئاستى ناوخۆی عێراق، دەشێت درێژەكێشانى زیاترى جەنگەكە پەیوەندى نێوان پێكهاتە سەرەكییەكانى عێراق (سوونە و كورد و شیعە) هەروەها باڵ و لایەنەكانى ناو هەندێك لەو پێكهاتانە (ماڵى شیعە) ئاڵۆزتر بكات. ئایندەی پێكهێنانى حکومەتی نوێ و دانانى سەرۆک وەزیرانى داهاتوو بەندە بەوەی كە عێراق تا چەندە دەتوانێ خۆى لەسیاسەتى میحوەرگەری دووربخاتەوە و پێگەى خۆى وەك دەوڵەتێکی خاوەن سەروەریى بچەسپێنێت.
ستراتیجی ههرێمی كوردستانیش لهم ململانێيانهدا جگه له بێلایهنی بوون، ههر لهسهرهتاوه بهڕهسمی راگهیاندوه كه لهگهڵ بژاردهی جهنگدا نییهو كردنهوهی كهناڵه ديپلۆماسيیهكان باشترین رێگهن بۆ دورخستنهوهی ناوچهكه له جهنگ و ماڵوێرانی زیاتر، لهمهشدا بهڕوونی بهلایهنی ئهمریكا و ئێران و تهنانهت حكومهتی عێراقشی راگهیاندوه كه ههرێم بهشێك نییه و نابێت لهم ململانێیانهو رێگهشنادات خاكهكهی بكرێته مهیدانی جهنگ و سهرچاوهی ههڕهشه بۆسهر هیچ لایهنێك، گرنگه ههرێمی كوردستان لهسهر ئهم ستراتیجه وهكو فاكتهری ئارامی و ئاسايش لهناوچهكهدا بهردهوام بێت به لهبهرچاوگرتنی پاراستنی بهرژهوهندی لایهنهكانی ململانێ بهبێ جیاوازی.
